Giao diện tối
O.4 — Chuyển Đổi Số Nguyên Giữa Hệ Nhị Phân và Thập Phân (Binary and Decimal Conversion)
🎯 Mục Tiêu Bài Học
- Hiểu sâu sắc bản chất hệ cơ số 2 (Base-2 / Binary) và hệ cơ số 10 (Base-10 / Decimal).
- Nắm vững trọng số của từng bit nhị phân ($2^0, 2^1, 2^2, 2^3, ..., 2^7$).
- Thành thạo 2 thuật toán chuyển đổi:
- Thuật toán trừ dần lũy thừa của 2.
- Thuật toán chia liên tiếp cho 2 (Short division by 2).
- Tự tay viết chương trình C++ in ra chuỗi nhị phân của số nguyên bất kỳ.
- Sử dụng các tính năng hiện đại:
std::format(C++20) vàstd::println(C++23).
1. Trọng Số Của Các Bit Nhị Phân
Trong hệ thập phân, mỗi chữ số có trọng số là lũy thừa của 10 ($10^0, 10^1, 10^2$). Trong hệ nhị phân, mỗi bit chỉ có thể nhận giá trị 0 hoặc 1, và trọng số của nó là lũy thừa của 2:
| Vị trí bit | Bit 7 | Bit 6 | Bit 5 | Bit 4 | Bit 3 | Bit 2 | Bit 1 | Bit 0 |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Trọng số ($2^n$) | 128 | 64 | 32 | 16 | 8 | 4 | 2 | 1 |
| Giá trị bit | 1 | 0 | 1 | 0 | 1 | 1 | 0 | 1 |
Số trên tương đương: $$1 \times 128 + 0 \times 64 + 1 \times 32 + 0 \times 16 + 1 \times 8 + 1 \times 4 + 0 \times 2 + 1 \times 1 = 173_{10}$$
2. Hai Thuật Toán Đổi Thập Phân Sang Nhị Phân
mermaid
flowchart TD
subgraph Method1 ["Cách 1: Trừ Lũy Thừa Của 2"]
M1["Tìm lũy thừa 2 lớn nhất <= số cần đổi"] --> M2{"Số hiện tại >= lũy thừa 2?"}
M2 -- Có --> M3["Ghi bit 1, trừ đi lũy thừa"]
M2 -- Không --> M4["Ghi bit 0"]
M3 --> M5["Xét lũy thừa kế tiếp nhỏ hơn"]
M4 --> M5
end
subgraph Method2 ["Cách 2: Chia Liên Tiếp Cho 2"]
D1["Lấy số chia cho 2"] --> D2["Ghi lại phần dư (0 hoặc 1)"]
D2 --> D3["Tiếp tục lấy thương chia cho 2"]
D3 --> D4["Đọc các số dư từ dưới lên trên"]
end3. Cài Đặt Chương Trình C++ Tự Động In Nhị Phân
Dưới đây là chương trình sử dụng toán tử dịch bit và bit mask để duyệt qua từng bit và in ra màn hình:
cpp
#include <iostream>
#include <cstdint>
void printBinary8(std::uint8_t n)
{
// Duyệt từ bit cao nhất (Bit 7) về bit thấp nhất (Bit 0)
for (int i = 7; i >= 0; --i)
{
// Tạo mask: 1u << i
if ((n & (1u << i)) != 0)
std::cout << '1';
else
std::cout << '0';
// In dấu phân tách cho dễ đọc ở giữa 4 bit
if (i == 4)
std::cout << '\'';
}
std::cout << '\n';
}
int main()
{
std::cout << "173 sang nhi phan: ";
printBinary8(173); // In ra: 1010'1101
return 0;
}4. 🚀 In Định Dạng Nhị Phân Trong C++ Hiện Đại (C++20 và C++23)
Nếu bạn sử dụng C++20 trở lên, bạn không cần phải tự viết vòng lặp in nhị phân nữa!
cpp
#include <format>
#include <iostream>
int main()
{
int val = 173;
// {:08b} nghĩa là: định dạng nhị phân, độ rộng tối thiểu 8 ký tự, điền số 0 phía trước
std::string binStr = std::format("{:08b}", val);
std::cout << binStr << '\n'; // 10101101
}cpp
#include <print>
int main()
{
int val = 173;
std::println("Gia tri nhi phan: {:08b}", val);
}📝 Hệ Thống Quiz & Bài Tập Tự Luyện
Câu hỏi 1:
Số nhị phân 1101'0010 đổi sang hệ thập phân là bao nhiêu?
[Xem lời giải]
Tính tổng các trọng số có bit 1:
- Bit 7: 128
- Bit 6: 64
- Bit 4: 16
- Bit 1: 2 Tổng: $128 + 64 + 16 + 2 = 210_{10}$.
Câu hỏi 2:
Số thập phân 93 đổi sang nhị phân 8-bit là bao nhiêu?
[Xem lời giải]
- $93 - 64 = 29$ (Bit 6 = 1)
- $29 - 16 = 13$ (Bit 4 = 1)
- $13 - 8 = 5$ (Bit 3 = 1)
- $5 - 4 = 1$ (Bit 2 = 1)
- $1 - 1 = 0$ (Bit 0 = 1) Các bit còn lại (7, 5, 1) là 0. Kết quả:
0101'1101.