Skip to content

O.4 — Chuyển Đổi Số Nguyên Giữa Hệ Nhị Phân và Thập Phân (Binary and Decimal Conversion) ​


🎯 Mục Tiêu Bài Học ​

  • Hiểu sâu sắc bản chất hệ cơ số 2 (Base-2 / Binary) và hệ cơ số 10 (Base-10 / Decimal).
  • Nắm vững trọng số của từng bit nhị phân ($2^0, 2^1, 2^2, 2^3, ..., 2^7$).
  • Thành thạo 2 thuật toán chuyển đổi:
    1. Thuật toán trừ dần lũy thừa của 2.
    2. Thuật toán chia liên tiếp cho 2 (Short division by 2).
  • Tự tay viết chương trình C++ in ra chuỗi nhị phân của số nguyên bất kỳ.
  • Sử dụng các tính năng hiện đại: std::format (C++20) và std::println (C++23).

1. Trọng Số Của Các Bit Nhị Phân ​

Trong hệ thập phân, mỗi chữ số có trọng số là lũy thừa của 10 ($10^0, 10^1, 10^2$). Trong hệ nhị phân, mỗi bit chỉ có thể nhận giá trị 0 hoặc 1, và trọng số của nó là lũy thừa của 2:

Vị trí bitBit 7Bit 6Bit 5Bit 4Bit 3Bit 2Bit 1Bit 0
Trọng số ($2^n$)1286432168421
Giá trị bit10101101

Số trên tương đương: $$1 \times 128 + 0 \times 64 + 1 \times 32 + 0 \times 16 + 1 \times 8 + 1 \times 4 + 0 \times 2 + 1 \times 1 = 173_{10}$$


2. Hai Thuật Toán Đổi Thập Phân Sang Nhị Phân ​

mermaid
flowchart TD
    subgraph Method1 ["Cách 1: Trừ Lũy Thừa Của 2"]
        M1["Tìm lũy thừa 2 lớn nhất <= số cần đổi"] --> M2{"Số hiện tại >= lũy thừa 2?"}
        M2 -- Có --> M3["Ghi bit 1, trừ đi lũy thừa"]
        M2 -- Không --> M4["Ghi bit 0"]
        M3 --> M5["Xét lũy thừa kế tiếp nhỏ hơn"]
        M4 --> M5
    end
    
    subgraph Method2 ["Cách 2: Chia Liên Tiếp Cho 2"]
        D1["Lấy số chia cho 2"] --> D2["Ghi lại phần dư (0 hoặc 1)"]
        D2 --> D3["Tiếp tục lấy thương chia cho 2"]
        D3 --> D4["Đọc các số dư từ dưới lên trên"]
    end

3. Cài Đặt Chương Trình C++ Tự Động In Nhị Phân ​

Dưới đây là chương trình sử dụng toán tử dịch bit và bit mask để duyệt qua từng bit và in ra màn hình:

cpp
#include <iostream>
#include <cstdint>

void printBinary8(std::uint8_t n)
{
    // Duyệt từ bit cao nhất (Bit 7) về bit thấp nhất (Bit 0)
    for (int i = 7; i >= 0; --i)
    {
        // Tạo mask: 1u << i
        if ((n & (1u << i)) != 0)
            std::cout << '1';
        else
            std::cout << '0';

        // In dấu phân tách cho dễ đọc ở giữa 4 bit
        if (i == 4)
            std::cout << '\'';
    }
    std::cout << '\n';
}

int main()
{
    std::cout << "173 sang nhi phan: ";
    printBinary8(173); // In ra: 1010'1101
    return 0;
}

4. 🚀 In Định Dạng Nhị Phân Trong C++ Hiện Đại (C++20 và C++23) ​

Nếu bạn sử dụng C++20 trở lên, bạn không cần phải tự viết vòng lặp in nhị phân nữa!

cpp
#include <format>
#include <iostream>

int main()
{
    int val = 173;
    // {:08b} nghĩa là: định dạng nhị phân, độ rộng tối thiểu 8 ký tự, điền số 0 phía trước
    std::string binStr = std::format("{:08b}", val);
    std::cout << binStr << '\n'; // 10101101
}
cpp
#include <print>

int main()
{
    int val = 173;
    std::println("Gia tri nhi phan: {:08b}", val);
}

📝 Hệ Thống Quiz & Bài Tập Tự Luyện ​

Câu hỏi 1: ​

Số nhị phân 1101'0010 đổi sang hệ thập phân là bao nhiêu?

[Xem lời giải]

Tính tổng các trọng số có bit 1:

  • Bit 7: 128
  • Bit 6: 64
  • Bit 4: 16
  • Bit 1: 2 Tổng: $128 + 64 + 16 + 2 = 210_{10}$.

Câu hỏi 2: ​

Số thập phân 93 đổi sang nhị phân 8-bit là bao nhiêu?

[Xem lời giải]
  • $93 - 64 = 29$ (Bit 6 = 1)
  • $29 - 16 = 13$ (Bit 4 = 1)
  • $13 - 8 = 5$ (Bit 3 = 1)
  • $5 - 4 = 1$ (Bit 2 = 1)
  • $1 - 1 = 0$ (Bit 0 = 1) Các bit còn lại (7, 5, 1) là 0. Kết quả: 0101'1101.