Skip to content

17.9 — Số Học Con Trỏ và Toán Tử Chỉ Số (Pointer Arithmetic & Subscripting) ​


🎯 Mục Tiêu Bài Học ​

  • Hiểu bản chất thực sự của toán tử chỉ số: arr[i] thực chất là *(arr + i).
  • Nắm vững các quy tắc của Số học con trỏ (Pointer Arithmetic): cộng, trừ con trỏ với số nguyên.
  • Hiểu sự mở rộng bước nhảy theo kích thước kiểu dữ liệu (sizeof(T)).
  • Giải thích sự kỳ dị nổi tiếng của ngôn ngữ C: Tại sao i[arr] hoàn toàn hợp lệ và tương đương arr[i].

1. Số Học Con Trỏ (Pointer Arithmetic) ​

Khi bạn cộng một số nguyên vào một con trỏ, con trỏ không đơn thuần tăng thêm $n$ byte. Nó sẽ nhảy tới ô nhớ cách đó $n$ phần tử, tức là tăng thêm $n imes ext{sizeof}(T)$ bytes:

cpp
#include <iostream>

int main()
{
    int arr[]{ 10, 20, 30, 40 };
    int* ptr{ arr }; // ptr trỏ tới arr[0] (giả sử địa chỉ 0x1000)

    std::cout << "ptr:     " << ptr << " -> Gia tri: " << *ptr << '
';     // 0x1000 -> 10
    std::cout << "ptr + 1: " << (ptr + 1) << " -> Gia tri: " << *(ptr + 1) << '
'; // 0x1004 (+4 bytes) -> 20
    std::cout << "ptr + 2: " << (ptr + 2) << " -> Gia tri: " << *(ptr + 2) << '
'; // 0x1008 (+8 bytes) -> 30

    return 0;
}
mermaid
graph LR
    subgraph MemoryScale ["Quy Tắc Bước Nhảy Số Học Con Trỏ (int = 4 bytes)"]
        direction LR
        P0["ptr (0x1000)<br/>Giá trị: 10"] -->|"+1 (+4 bytes)"| P1["ptr+1 (0x1004)<br/>Giá trị: 20"]
        P1 -->|"+1 (+4 bytes)"| P2["ptr+2 (0x1008)<br/>Giá trị: 30"]
    end

2. Bí Mật Của Toán Tử Chỉ Số [] ​

Trong ngôn ngữ C và C++, toán tử arr[i] không phải là một phép toán cơ bản độc lập. Nó được định nghĩa chính xác theo chuẩn ISO C++ như sau:

$$\mathbf{arr[i] \iff *(arr + i)}$$

Khi bạn viết arr[2]:

  1. arr suy biến thành con trỏ trỏ tới phần tử 0.
  2. Thực hiện số học con trỏ: arr + 2 nhảy tới địa chỉ của phần tử thứ 2.
  3. Giải tham chiếu *(...) để lấy giá trị tại ô nhớ đó.

Sự kỳ quặc nổi tiếng: 2[arr]? ​

Vì phép cộng có tính chất giao hoán: *(arr + 2) giống hệt *(2 + arr). Do đó, trong C/C++, biểu thức sau hoàn toàn hợp lệ và chạy đúng:

cpp
int arr[]{ 10, 20, 30 };
std::cout << 2[arr] << '
'; // In ra 30! (Nhưng TUYỆT ĐỐI không viết thế này trong thực tế!)

3. 📝 Hệ Thống Quiz & Bài Tập Tự Luyện ​

Câu hỏi 1: Giả sử con trỏ double* p có giá trị địa chỉ là 0x2000. Biết sizeof(double) == 8. Biểu thức p + 3 sẽ có giá trị địa chỉ là bao nhiêu?

Lời giải chi tiết: Số học con trỏ tăng theo công thức: Địa chỉ mới = Địa chỉ cũ + (Số bước * sizeof(Kiểu)). p + 3 = 0x2000 + 3 * 8 = 0x2000 + 24 bytes (trong hệ thập lục phân, 24 là 0x18). Do đó, địa chỉ mới là 0x2018.