Skip to content

25.11 — Xuất Đối Tượng Đa Hình Với Toán Tử << ​


🎯 Mục Tiêu Bài Học ​

  • Hiểu vấn đề nan giải: Tại sao friend std::ostream& operator<< không thể khai báo là hàm ảo virtual.
  • Nắm vững mẫu thiết kế (Idiom) kinh điển: Kết hợp operator<< thông thường với một hàm ảo hỗ trợ print().

1. Vấn Đề: Toán Tử << Không Thể Là Hàm Ảo ​

Toán tử xuất luồng operator<< bắt buộc phải nhận tham số đầu tiên là std::ostream&. Do đó, nó phải được cài đặt dưới dạng một hàm tự do (Friend function), không thể là một hàm thành viên của lớp. Vì nó không phải hàm thành viên, C++ không cho phép khai báo virtual friend std::ostream& operator<<!

Nếu bạn chỉ nạp chồng operator<< thông thường cho Base và Derived, khi in qua con trỏ Base*, C++ sẽ chỉ gọi phiên bản của Base:

cpp
Base* b = new Derived();
std::cout << *b; // Sẽ luôn gọi operator<<(ostream&, const Base&) bất kể b là gì!

2. Giải Pháp: Mẫu Thiết Kế Hàm Ảo print() ​

Để in đa hình, chúng ta áp dụng kỹ thuật 2 bước:

  1. Khai báo một hàm ảo thành viên: virtual std::ostream& print(std::ostream& out) const; trong lớp cơ sở, và ghi đè nó ở các lớp con.
  2. Nạp chồng duy nhất MỘT toán tử operator<< cho lớp Base, và bên trong nó chỉ việc ủy quyền cho hàm ảo print()!
cpp
#include <iostream>

class Base
{
public:
    virtual ~Base() = default;

    // 1. Ham ao thanh vien chiu trach nhiem xuat du lieu
    virtual std::ostream& print(std::ostream& out) const
    {
        out << "Base";
        return out;
    }

    // 2. Nap chong operator<< duy nhat tai Base
    friend std::ostream& operator<<(std::ostream& out, const Base& b)
    {
        return b.print(out); // Goi ham ao print() tai runtime!
    }
};

class Derived : public Base
{
public:
    std::ostream& print(std::ostream& out) const override
    {
        out << "Derived da duoc in da hinh ruc ro!";
        return out;
    }
};

int main()
{
    Base b;
    Derived d;

    Base& ref1 = b;
    Base& ref2 = d;

    // In thong qua tham chieu lop co so:
    std::cout << ref1 << '\n'; // In ra: Base
    std::cout << ref2 << '\n'; // In ra: Derived da duoc in da hinh ruc ro!

    return 0;
}