Skip to content

F.2 — Biểu Thức Hằng & Giới Hạn Của Hàm Constexpr ​


🎯 Mục Tiêu Bài Học ​

  • Phân biệt giữa ngữ cảnh bắt buộc compile-time và ngữ cảnh tùy chọn.
  • Nắm bắt sự tiến hóa của hàm constexpr qua các chuẩn C++ (C++11 vs C++14/C++20).
  • Các thao tác bị CẤM trong hàm constexpr.

1. Ngữ Cảnh Bắt Buộc Tính Compile-Time ​

Làm thế nào để bạn chắc chắn 100% một hàm constexpr được compiler tính toán lúc dịch chứ không phải lúc chạy?

Compiler bắt buộc phải tính tại compile-time khi kết quả của hàm được sử dụng ở nơi mà ngôn ngữ C++ đòi hỏi hằng số:

  1. Khởi tạo một biến constexpr: constexpr int x = func();
  2. Làm đối số Non-type template parameter: std::array<int, func()>
  3. Khai báo kích thước mảng kiểu C: int arr[func()];
  4. Dùng trong nhãn case của câu lệnh switch: case func():

Nếu trong các ngữ cảnh trên mà func() không thể tính toán được tại compile-time, trình biên dịch sẽ lập tức báo lỗi!

cpp
constexpr int add(int x, int y)
{
    return x + y;
}

int main()
{
    int nonConstVal{ 10 };

    // constexpr int fail = add(nonConstVal, 5);
    // LỖI BIÊN DỊCH: the value of 'nonConstVal' is not usable in a constant expression

    return 0;
}

2. Sự Tiến Hóa Vượt Bậc Của constexpr Từ C++14 ​

Trong C++11 thời kỳ đầu, thân hàm constexpr cực kỳ hạn chế (chỉ được chứa đúng 1 câu lệnh return, không được có vòng lặp hay biến cục bộ).

Từ C++14 và C++20, các rào cản đã bị dỡ bỏ. Bên trong hàm constexpr hiện đại, bạn có thể:

  • Khai báo biến cục bộ (miễn là không phải static hoặc thread_local).
  • Sử dụng các vòng lặp: for, while, do-while.
  • Sử dụng rẽ nhánh phức tạp: if, else, switch.
  • Thậm chí cấp phát bộ nhớ động tạm thời (new/delete - C++20) nếu được giải phóng trước khi hàm kết thúc!
cpp
constexpr int factorial(int n)
{
    int result{ 1 };
    for (int i{ 2 }; i <= n; ++i) // Vòng lặp for hoàn toàn hợp lệ từ C++14
    {
        result *= i;
    }
    return result;
}

int main()
{
    constexpr int f5 = factorial(5); // Tính ra 120 ngay lúc biên dịch!
    return 0;
}

⚠️ Những Thứ Bị CẤM Tuyệt Đối Trong Hàm constexpr ​

  1. Đọc/Ghi I/O (không được dùng std::cout, std::cin, đọc file).
  2. Gọi các hàm thư viện hệ điều hành runtime (như std::time, rand, malloc).
  3. Khai báo biến static hoặc thread_local.

📝 Bài Tập Tự Luyện & Quiz Củng Cố ​

Bài tập code: ​

Hãy viết một hàm constexpr int power(int base, int exp) tính lũy thừa $base^{exp}$ sử dụng vòng lặp. Khởi tạo một biến constexpr int val nhận kết quả của power(2, 8) để chứng minh nó được tính lúc biên dịch.

[Xem lời giải mẫu]
cpp
#include <iostream>

constexpr int power(int base, int exp)
{
    int result{ 1 };
    for (int i{ 0 }; i < exp; ++i)
    {
        result *= base;
    }
    return result;
}

int main()
{
    // Bắt buộc tính tại compile-time
    constexpr int val = power(2, 8); // 2^8 = 256
    std::cout << "2^8 = " << val << '
';
    return 0;
}